اختلال تیک در کودکان یادگیری یا اضطراب

حتما تا بحال با کودکانی که مدام پلک می زنند ، سرفه می کنند و یا صداهای نامتعارفی از خودشان در می آورند مواجه شده اید.
اغلب ما هنگام برخورد با این کودکان به آنها تذکر می دهیم و یا حتی آنها را تنبیه می کنیم که این امر موجب بیشتر شدن استرس و تشدید رفتارهای فوق میگردد. اما بهتر است بدانیم که در بسیاری از موارد ، این اختلال در گذر زمان و به خودی خود درمان می شود ، ولی به علت عوارض ماندگار ناشی از برخورد اشتباه با این کودکان ، مشکلات ثانوی چبران ناپذیری از جمله قطع ارتباط کودک بادیگران ، گوشه گیری ، کاهش اعتماد به نفس و کج خلقی حادث می شود و وقتی کودک با واکنش تند والدین و مربیان مواجه می شود ، نگرانی او از علایم خود بیشتر و این حالت تشدید می شود.
ممکن است، کودک رفتاری را برحسب اتفاق و بامشاهده در دیگران یادگرفته و آن را در خود آزمایش می کند. اما رفتار ناپخته اطرافیان و توجه به او ، موجب تقویت رفتار شده و چه بسا کودک بدلیل نیاز به توجه ، رفتار مورد نظر را به منظور جلب هرچه بیشتر توجه تکرار کند و رفتار بیمارگون خودبه خود به عادت تبدیل شود. بنابراین علت تیک هر چه باشد ، واکنش اطرافیان در شدت و ماندگاری آن تاثیرگذار خواهد بود.
بطور کلی ، حرکات یا اصوات ناگهانی ، سریع و تکراری را تیک می گویند که سن متوسط شروع آن ۵ تا ۷ سالگی بوده و بیشتر در چشمها، صورت، سر و شانه دیده می شود. تظاهرات تیک متغیر است و می تواند در تمام عضلات و یا صداها باشد اما برخی علایم مانند پلک زدن و صاف کردن گلو رایج تر است .
حدود ۲۴ درصد از کودکان در مراحل مختلف رشد دچار تیک می شوند و اوج شدت علایم بین ۱۰ تا ۱۲ سالگی بوده که درمیان پسرها شایع تر است .
اضطراب ، هیجانات و خستگی ، تیک را تشدید می کنند . اغلب مشاهده شده کودکانی که دچار استرس و نگرانی از محیط هستند ، دچار تیک های مکرر می شوند و زمانیکه این کودکان سعی در انجام فعالیتی خارج از توان خود دارند شدت تیک ها افزایش می یابد. در مورد این کودکان ، ضروری است که تحت مراقبت و نظارت باشند تا در معرض خنده ، شوخی و به بازی گرفتن توسط کودکان دیگر قرار نگیرند.

در رابطه با علل تیک در کودکان می توان به نقش عوامل ژنتیکی و محیطی اشاره کرد . مادرانی که دوران بارداری پراسترسی را تجربه کرده اند ، کودکانی که با وزن پایین متولد شده اند از عوامل موثر در ابتلای کودک به تیک می باشند. همچنین سن بالای پدر و سیگار کشیدن مادر طی دوران بارداری نیز می تواند در ایجاد این اختلال دخیل باشند .
در برخی موارد ، متاسفانه علایم تیک توسط خانواده و معلمان درست درک نمی شود و سعی می شود با تنبیه و تحقیر کنترل شود که این امر به تشدید بیشتر علایم و افزایش استرس در روابط بین فردی کودک منجر می گردد.
بنابراین پیشنهاد می شود تا زمانیکه عملکرد کودک مختل نشده و آشفتگی هیجانی ایجاد نشده ، از تمرکز بر آن خودداری شود و بطور حمایتی در محیط مدرسه و کلاس مراقب رفتار سایر همکلاسی ها بود تا آسیب های ثانوی حادث نگردد.
در صورت ایجاد اختلال در عملکردهای اجتماعی و تحصیلی، لازم است نسبت به درمانهای رفتاری و روان درمانی اقدام نمود.
در همین راستا ، درمانهای غذایی بویژه در مورد تیک های توره ، موثر گزارش شده اند . غذاهایی که غنی از ویتامین B3 (سبوس گندم وآووکادو) و نیز مواد سرشار از منیزیم ( لوبیا ، موز ، غذاهای دریایی ) در جلوگیری از تیک ها موثرند. دمنوش های گیاهی آرام یخش و ورزشهایی که به کاهش استرس کمک می کنند نیز مفید گزارش شده اند.

  • نویسندهعاطفه لطفی (کارشناس ارشد روان شناسی بالینی)